Zerwanie ścięgna Achillesa to poważny uraz, ale przy szybkiej diagnozie i dobrze poprowadzonym leczeniu pacjent może odzyskać pełną sprawność. Operacja szycia Achillesa obniża ryzyko ponownego zerwania, jednak wymaga starannej rehabilitacji i niesie z sobą ryzyko powikłań. Niezależnie od wybranej metody leczenia kluczowy jest szybki początek rehabilitacji, stopniowe obciążanie kończyny oraz ścisła współpraca z fizjoterapeutą.

Dobrze zaplanowane ćwiczenia siłowe, zakresu ruchu i propriocepcji pozwalają przywrócić siłę mięśniową i uniknąć przykurczów. U trenujących powrót do sportu następuje zwykle w ciągu 9-12 miesięcy po zabiegu.

Masz za sobą operację Achillesa? Umów się na rehabilitację z doświadczonym terapeutą

Podsumowanie

Rehabilitacja po operacji Achillesa jest wieloaspektowa. Już od pierwszych dni po zabiegu fizjoterapeuta koncentruje się na zmniejszaniu bólu i obrzęku (np. za pomocą terapii manualnej, masażu limfatycznego, krioterapii) oraz zabezpieczeniu blizny. Ważna jest edukacja pacjenta – instrukcje dotyczące zakresu ruchu, sposobu przenoszenia ciężaru oraz pielęgnacji miejsca operowanego. Główne elementy fizjoterapii to:

• Ćwiczenia zakresu ruchu (ROM): po zdjęciu unieruchomienia (ok. 6–8 tygodnia) zaczyna się stopniowe przywracanie pełnego ruchu w stawie skokowym. Wprowadza się delikatne rozciąganie mięśni łydek (gastrocnemius, soleus) i ruchy stopy na palce i grzbiet (w granicach bezbolesnych). Fizjoterapeuta wykonuje mobilizacje stawu skokowego, aby zapobiec przykurczom.

• Wzmacnianie mięśni: od pierwszych tygodni wzmacniane są mięśnie proksymalnie od ścięgna (uda, pośladki, mięśnie korpusu) w leżących ćwiczeniach izometrycznych. Później do programu wprowadza się ćwiczenia siły kończyny dolnej: ćwiczenia oporowe stóp i łydek w siadzie, następnie stojące wspięcia na palce z podpieraniem się, a w zaawansowanej fazie – obciążeniowe wspięcia ekscentryczne (opuszczanie pięt). Ważne jest unikanie bólu przy ćwiczeniach.

• Propriocepcja i równowaga: gdy tylko pacjent jest w stanie stać, wdraża się ćwiczenia balansujące na jednej nodze (na podłożu stabilnym, a potem niestabilnym) oraz ćwiczenia równoważne (np. BOSU, poduszki propriocepcyjne). Poprawa czucia głębokiego stopy pomaga w bezpiecznym chodzeniu i bieganiu.

• Trening funkcjonalny: od około 3–4. miesiąca wprowadza się ćwiczenia rekreacyjne: spacer, pedałowanie na rowerze stacjonarnym, pływanie. W fazie późniejszej ćwiczenia specyficzne dla dyscypliny sportu (np. lekkie bieganie, skoki, zwroty). Fizjoterapia obejmuje także pracę nad prawidłowym wzorcem chodu, siły mięśni brzucha oraz mobilnością łańcucha tylnego.

Fizjoterapia jest zatem zindywidualizowana i długotrwała. Jej celem jest pełne przywrócenie funkcji kończyny: redukcja bólu, przywrócenie pełnego zakresu ruchu w stawie skokowym, odbudowa siły mięśniowej łydki oraz nauka prawidłowego obciążania. Badania pokazują, że wczesny i agresywny program rehabilitacyjny (z funkcjonalnym obciążaniem) przyspiesza powrót do sprawności bez zwiększenia ryzyka powikłań.

Jak wygląda fizjoterapia po szyciu ścięgna Achillesa?

Nie. Zarówno leczenie zachowawcze, jak i operacyjne mogą prowadzić do dobrych wyników, jeśli są odpowiednio wdrożone. Wybór metody zależy od wielu czynników: wieku pacjenta, poziomu aktywności fizycznej, wielkości ubytku ścięgna, czasu od urazu oraz ryzyka medycznego. Operacja ścięgna Achillesa obniża ryzyko ponownego zerwania – w przeglądzie 11 randomizowanych badań stwierdzono ponowne zerwanie w 3,6% przypadków po leczeniu chirurgicznym vs 12,1% po leczeniu zachowawczym. Z drugiej strony leczenie nieoperacyjne cechuje się mniejszą liczbą komplikacji okołozabiegowych (niemal zerowe ryzyko infekcji i uszkodzenia nerwów). AOFAS i AAOS podkreślają, że obie metody są akceptowalne i wymagają indywidualnej decyzji. Zwykle preferuje się operację u młodszych, aktywnych pacjentów i sportowców (ze względu na szybszy powrót siły mięśni zgięcia podeszwowego), natomiast u osób starszych lub obciążonych przeciwwskazaniami (choroby ogólnoustrojowe, problemy z gojeniem) leczenie zachowawcze z intensywną rehabilitacją może dać porównywalne efekty. Nowoczesne badania wskazują, że przy wczesnej funkcjonalnej rehabilitacji zarówno w grupie chirurgicznej, jak i niechirurgicznej można osiągnąć podobne rezultaty odnośnie sprawności kończyny.

Czy zawsze potrzebna jest operacja?

Powrót do aktywności następuje etapami:

• Chodzenie: większość pacjentów zaczyna obciążać stopę podczas chodzenia już od 6–8 tygodnia po operacji. Do 8 tygodnia zazwyczaj następuje całkowite przejście z kulek na samoprzylegające obuwie ortopedyczne i normalne obuwie pomocnicze. Do 12 tygodnia chodzenie powinno być symetryczne i bez wspomagania (bez kuli), choć może pozostać pewna różnica w siłach mięśniowych w porównaniu z nogą zdrową.

• Bieganie: lekkie bieganie (początkowo marszo-bieg) można wprowadzać około 3–4 miesiąca po operacji, jeżeli osiągnięto pełny zakres ruchu i siłę w stawie skokowym. Pełne bieganie oraz szybkie zmiany kierunku należy wprowadzać ostrożnie i stopniowo.

• Sporty obciążające: powrót do intensywnych treningów sportowych (piłka, skoki, biegi sprinterskie) to zwykle okres co najmniej 6–9 miesięcy. Wytyczne Ohio State University wskazują, że pełen powrót do sportu może zająć nawet 9–12 miesięcy w zależności od charakteru dyscypliny. Badania potwierdzają, że otwarta operacja często pozwala na nieco szybszy powrót do sportu (~5,5 miesiąca) niż metoda minimalnie inwazyjna (~6 miesięcy). Decyzję o powrocie do aktywności podejmuje się na podstawie testów funkcjonalnych (symetria zakresów ruchu, równowaga, wynik testu wspięć), a nie wyłącznie czasu po zabiegu.

Kiedy można wrócić do normalnego chodzenia i sportu?

3. Jaskółka jednonóż

2. Chód na palcach

Etap III – Wzmacnianie i trening funkcjonalny (12–24 tygodnie)

Po około 3 miesiącach większość pacjentów osiąga pełne obciążanie bez bólu i może poruszać się w normalnym obuwiu. Rehabilitacja w fazie III koncentruje się na odbudowie siły mięśni (zwłaszcza trójgłowego łydki), ruchomości stawu skokowego i propriocepcji. Ćwiczenia obejmują dynamiczne wspięcia na palce (stojące i ekscentryczne obniżanie na łydce) oraz trening równowagi (stanie na jednej nodze, ćwiczenia na niestabilnym podłożu. Po 4–6 miesiącach wprowadza się ćwiczenia szybkie i skocznościowe (plyometria) oraz trening specyficzny dla wybranej dyscypliny sportu. Normalne bieganie rozpoczyna się stopniowo po ok. 12–16 tygodniach (na początek naprzemienne marsz/bieg), a pełny powrót do sportów obciążających (bieganie, skoki, piłka nożna itp.) następuje dopiero po 6–9 (a często 9–12) miesiącach od operacji. Tempo powrotu zależy od efektów terapii i spełnienia kryteriów funkcjonalnych (symetryczny zakres ruchu, równowaga, siła).

1. Mobilizacja stawu skokowego

3. Wspięcia na palce siedząc

2. Zgięcie podeszwowe z taśmą oporową

Leczenie ostrego zerwania Achillesa składa się z zabiegu chirurgicznego oraz wieloetapowej rehabilitacji, która w sumie trwa od kilku do kilkunastu miesięcy. Przebieg rehabilitacji dzieli się na typowe fazy dostosowane do gojenia tkanek:

Etap I – Unieruchomienie i odpoczynek (0–6 tygodni)

W pierwszych tygodniach po operacji stopę umieszcza się w gipsie lub stabilizującym bucie ortopedycznym zwykle z piętą uniesioną o kilka centymetrów (zgięcie podeszwowe). Chory porusza się o kulach, zazwyczaj bez obciążania operowanej kończyny przez około 4–6 tygodni. Celem jest ochrona zespolonego ścięgna i zmniejszenie obrzęku. W tym okresie zaleca się ćwiczenia izometryczne i wzmacniające mięśnie uda oraz tułowia (brzuch, pośladki, czworogłowe) – są one bezpieczne w bucie ortopedycznym. Fizjoterapeuta może wykonywać delikatne mobilizacje stawu kolanowego i bierne ćwiczenia podudzia, o ile nie powoduje to rozciągania założonego szwu.

Etap II – Powolny powrót do ruchu (6–12 tygodni)

Około 6–8 tygodni po zabiegu zwykle usuwa się wyciągi piętowe i rozpoczyna się stopniowe obciążanie operowanej kończyny. Pacjent zaczyna chodzić w bucie ortopedycznym z wkładkami (preparując stopniowo płaską pozycję stopy). Do 8. tygodnia powinno dojść do pełnego chodzenia w obuwiu ortopedycznym bez pomocy kul. Rozpoczyna się wtedy powolne wyrównywanie zakresu ruchu w stawie skokowym – unikając pełnej grzbietowej fleksji (powyżej neutralnej) do ok. 8 tygodnia, co jest krytyczne, bo największe wydłużanie ścięgna następuje między 2. a 6. tygodniem po zabiegu. W tym okresie wdrażane są ćwiczenia zginania i prostowania stopy w granicach bezbolesnych (np. 4-kierunkowe ćwiczenia z taśmą elastyczną) oraz stopniowe podnoszenie pięty (ćwiczenia na wspięcia w bucie). Fizjoterapeuta nadal pracuje nad zmniejszeniem obrzęku i bólu, a także nad nauką właściwego wzorca chodu.

1. Zgięcie grzbietowe z taśmą oporową

Ile trwa leczenie i rehabilitacja po szyciu ścięgna Achillesa?

Szycie (zespolenie) ścięgna Achillesa to zabieg chirurgiczny polegający na zszyciu rozdzielonych końców ścięgna za pomocą mocnych, trwałych szwów. Przebieg operacji zwykle obejmuje: nacięcie skóry w okolicy Achillesa a następnie zszycie ścięgna za pomocą szwów przeplotowych lub kotwic. W razie potrzeby ścięgno może być dodatkowo wzmocnione przeszczepem. Po zszyciu rana jest zamykana na wielu warstwach a stopa ustawiona jest w lekkiej pozycji zgięcia podeszwowego (equinus), co odciąża świeży szew.

Istnieją różne techniki szycia Achillesa:

• Zabieg otwarty (klasyczny): duże cięcie skórno-powięziowe, bezpośredni dostęp do ścięgna. Zapewnia najsilniejsze zespolenie, ale wiąże się z większym ryzykiem powikłań skórnych i dłuższą rekonwalescencją.

• Techniki minimalnie inwazyjne (MIS, PARS, Achillon): kilka mniejszych nacięć i specjalne narzędzia (np. system Achillon, PARS, SpeedBridge) umożliwiają zszycie ścięgna przy ograniczonym naruszeniu tkanek. Czas zabiegu jest krótszy, gojenie szybsze, a blizny mniejsze. Badania wykazują, że MIS daje porównywalne wyniki funkcjonalne co zabieg otwarty, z mniejszym odsetkiem powierzchownych zakażeń i przykurczy kostki.

• Metoda przezskórna (tenolig, inne systemy): kilkanaście małych nakłuć skóry, przez które prowadzi się grubą igłą mocne szwy przeplatające ścięgno. Pozwala na minimalne rany, ale istnieje ryzyko uszkodzenia nerwu łydkowego (suralnego) oraz niedokładnego zespolenia, co może prowadzić do wydłużenia ścięgna.

Powikłania szycia Achillesa mogą obejmować:

• Zakażenia – zarówno powierzchniowe, jak i głębokie. W literaturze odsetek zakażeń po zabiegach otwartych sięga ~5–6%, podczas gdy w grupie leczonych nieoperacyjnie jest bliski 0%.

• Uszkodzenie nerwu skórnego łydki (sural) – częściej przy technikach przezskórnych/MIS (ok. 3–4% przypadków.

• Zrosty i ograniczenie ruchomości – dłuższy czas unieruchomienia może prowadzić do sztywności stawu skokowego.

• Zerwanie ponowne – ryzyko ponownego zerwania ścięgna po operacji wynosi około 3–5% (znacznie niżej niż bez operacji).

• Zakrzepy i inne powikłania układu krążenia – jak w każdej operacji.

• Inne: bóle blizny, zaburzenia czucia, łagodny kurcz łydek (zanik siły).

Na czym polega szycie ścięgna Achillesa?

Zerwanie ścięgna Achillesa to całkowite przerwanie ciągłości włókien ścięgna, najczęściej w wyniku nagłego, silnego skurczu mięśni łydki lub urazu (np. przy gwałtownym przyśpieszeniu lub lądowaniu). Pacjenci często słyszą charakterystyczne „pstryknięcie” w tylno-bocznej części łydki i odczuwają gwałtowny, ostry ból. Objawom mogą towarzyszyć opuchlizna i trudności z obciążaniem stopy. Wrażenie „dziury” ponad piętą sugerują zerwanie. Typowe objawy kliniczne to:

• „Strzał” i ból w łydce: pacjent opisuje silny ból, często opisując uczucie „kopnięcia” w tył łydki.

• Utrata możliwości stania na palcach: niemożność czynnego uniesienia pięty i zgięcia podeszwowego.

• Obniżone napięcie spoczynkowe stopy: stopa opada bardziej w stronę grzbietową niż zdrowa strona.

• Test Thompsona: szczypanie łydki w pozycji leżącej powoduje normalnie zgięcie podeszwowe stopy; w zerwaniu brak reakcji. Test Thompsona jest wyjątkowo czuły (ok. 96%) i swoisty (93%) w wykrywaniu pełnego zerwania.

Zestaw trzech objawów (pozytywny test Thompsona, obniżone napięcie i wyczuwalna przerwa w ścięgnie) pozwala w większości przypadków stwierdzić kompletne zerwanie ścięgna Achillesa. W przypadku wątpliwości stosuje się USG. Dodatkowo wykonuje się zdjęcie rentgenowskie, aby wykluczyć złamanie awulsyjne kości piętowej.

Cechy charakterystyczne zerwania ścięgna Achillesa?

Ścięgno Achillesa jest najsilniejszym i najmasywniejszym ścięgnem w organizmie; może wytrzymać obciążenia rzędu ~11-krotności masy ciała. W ostatnich latach częstość zerwań ścięgna Achillesa rośnie, zwłaszcza w populacji aktywnych osób między 30. a 50. rokiem życia. W Polsce i na świecie dochodzi do około 8 przypadków zerwania Achillesa na 100 000 osób rocznie, przy czym ~79% poszkodowanych to aktywni mężczyźni. Skuteczne leczenie wymaga szybkiej diagnozy i precyzyjnej rehabilitacji, które pozwalają na powrót do pełnej sprawności.

Wrocław

ul. Celtycka 9/1

577 303 403

fizjomovementcenter@gmail.com

Regulamin